Kontynuujemy prezentację serii poświęconej gazecie „Curierul Slănicului Mołdawia” (ze zbiorów Centralnej Biblioteki Uniwersyteckiej „Mihai Eminescu” w Iași – BCU), pierwszej w Rumunii odzwierciedlającej życie uzdrowiska. Właściwie dziennik kurortu Slănic-Mołdawia obejmujący okres historyczny mniej znany ogółowi społeczeństwa, czyli „La Belle Époque”; nadgodzinowy model promocji turystyki uzdrowiskowej „Perły Mołdawii”, jak nazwa kurortu po raz pierwszy pojawiła się nawet w tej gazecie.
W tym odcinku: Gazeta „Curierul Slănicului Moldovai”, nr. 1 (seria III), środa, 1 czerwca 1905. Z podsumowania: Slanic zyskuje przewagę przed Sinaią; W ośrodku wyląduje „Vulturul Moldovei”; ukazuje się pośmiertny list Spiru Prasina, jednego z najcenniejszych dziennikarzy Iași, zamordowanego 14 stycznia 1904 roku w wieku zaledwie 30 lat w pojedynku na pistolety!; letni sezon teatralny w Slănic, pod okiem aktora z Iasi, State Dragomir, który powoduje także szereg zmian w kierunku artystycznym teatru; odkryto radioaktywne działanie źródeł mineralnych; o idyllach, które tkają się w kurorcie; ustala się opłaty za leczenie i muzykę; zostają przedstawieni inspektorzy medyczni i konsultanci łaźni Slănic oraz powołana zostaje pierwsza pielęgniarka w zakładzie wodolecznictwa; zapowiadana jest publikacja pierwszej broszury promującej kurort pt. „Informacje”, autorstwa redaktora naczelnego gazety M. Miereanu.
Będąc wówczas prawdopodobnie najbardziej utytułowanym kurortem w kraju, Sinaia nadal nie zaspokaja wszystkich potrzeb tych, którzy szukają nie tylko spokoju i majestatu gór, ale także możliwości leczenia i wypoczynku, warunków, które jednak Slănicul Mołdawia spełnia. Dlatego też udział tych ostatnich stale rośnie, z wyraźną tendencją do przekroczenia udziału kurortu u podnóża Bucegi. W artykule „Kilka słów…” zalety Slănic zostały po raz kolejny zilustrowane na tle Sinaii, która mimo że ma okazałe wille i jest letnią rezydencją władców kraju, jest zamiast tego bardzo droga nie mają cudownych źródeł ani rozrywek w Slănic: „W Sinaia wieczorem, po dziewiątej, wszystko spowija najgłębsza ciemność, bo nie ma tam ani „Kasyna”, ani sali widowiskowej. (...) Slănic to zdecydowanie kurort letniskowy „per Excellentiam” (przez doskonałość), w którym życie nie jest wcale drogie i wygodne, gdzie każdy może znaleźć rozrywkę na miarę swoich możliwości i gustu, gdzie powietrze jest czystsze niż wszędzie inaczej, a wody mineralne, których sława rozeszła się po całym świecie, mają najwspanialszy wpływ na organizm. Wtedy każdy będzie mógł zaczerpnąć ze źródeł wód mineralnych i zażyć kąpieli po możliwie skromnych cenach; bardziej hojni znajdą luksusowo umeblowane i zadbane pokoje w dużych hotelach, a dla tych, którzy mają skromniejsze środki, białe i czyste domy w nowej wiosce są najbardziej odpowiednimi i higienicznymi mieszkaniami. Wycieczki na najczystszym powietrzu, z pięknymi widokami, to rozkosz szczęśliwców, którzy spędzają lato w Slănic. Wieczorem, gdy wrócisz, w parku rozbrzmiewa muzyka, a potem kilka godzin teatru doskonale dopełnia Twój dzień. Nie wahajcie się więc ani chwili i podążajcie drogą, która prowadzi do Raju Mołdawii”.
W części „Echa” dowiadujemy się, że Minister Sprawiedliwości Alexandru Bădărău, który „przez wiele lat podróżował podczas długich wakacji po Francji lub przez urocze uzdrowiska i kurorty klimatyczne w Niemczech, wybrał w tym roku, prawdopodobnie oczarowany pięknem Slănic i jego okolic, aby spędzić z rodziną większość lata w Mołdawskim Raju”. Alexandru Bădărău (1859 – 1927), absolwent prawa, doktor nauk i filozofii, był politykiem i publicystą, który piastował stanowisko burmistrza miasta Iasi, ale także ministra sprawiedliwości w dwóch konserwatywnych rządach. Dbał także o organizację Partii Demokratyczno-Konserwatywnej założonej przez Take Ionescu, zwanej ze względu na swoją energię „Orzełem Mołdawii” (na załączonym zdjęciu karykatura przedstawiająca ministra, podpisana przez Nicolae Petrescu-Găină). Założył także gazetę „Opinia”, a po I wojnie światowej poświęcił się całkowicie działalności wydawniczej.
Na drugiej stronie publikowany jest zapis pośmiertny zatytułowany „Zorobail”, w którym opisano historię niewolnika, który do pewnego momentu towarzyszył konwojowi króla Kaspra, jednego z Mędrców ze Wschodu, który po urodził się. Chociaż jest opuszczony, kontynuuje swoją drogę do Betlejem, przez góry i Trojany, ale upada ze zmęczenia i zimna i widzi we śnie więcej, narodziny Pana Jezusa. Następnie „umiera w pełni szczęścia, szczęśliwszy niż Kaspar, siwowłosy i bogaty raczek, który w tej samej chwili klęczał w Betlejem w Judei, nieporównywalnie szczęśliwszy, bo wiarę widział w modlitwie, a jego oczy widziały rzeczywistość w sen”. Tekst napisał Spiru Prasin, jeden z najwybitniejszych dziennikarzy z Jassów (redaktor naczelny gazety „Evenimentul”, a następnie magazynu „Epigoni”, na), także fenomenalny w posługiwaniu się bronią, mniej pamiętnego dnia 2 stycznia 14 r., kiedy po pojedynku na pistolety (na jego prośbę) zostaje śmiertelnie postrzelony przez swojego rywala, Wolfa Finkelsteina, redaktora „Gazety Moldovei”, podpisującego się pseudonimem „Scânteie”. Powód był dość banalny, a mianowicie sonet napisany przez Prasina na cześć francuskiego człowieka kultury, który zorganizował konferencję w Jassach, ale ostro skrytykowany przez „Scânteie” jako zbyt pochlebny na taki przypadek. Niestety, ku zdumieniu wszystkich, w tym prasy zagranicznej, stało się to, co nieuniknione, a kult honoru wywołany działalnością dziennikarską Prasina sprowadził go na ziemię, mając zaledwie 1904 lat...
Całą historię tego strasznego i nieoczekiwanego wydarzenia można przeczytać na stronie https://historia.ro/sectiune/general/duel-mortal-intre-gazetari-579658.html.
Jeden z aktorów z Jassów o solidnej formacji intelektualnej, State Dragomir*, przeprowadza obszerną i trafną analizę dotyczącą sezonu teatralnego w Slănic, w której wspomina m.in., że niezależnie od tego, czy jest lato, czy zima, wystawiane sztuki muszą nie należeć do lżejszych, niektóre nawet okraszone wulgaryzmami, ale musi być o wiele poważniejsze: „W minionym sezonie, z przeczucia i na początku, do którego nie chcę się kwalifikować, i tylko w minionym sezonie, pomysł został wyemitowany i wcielony w życie, jak gdyby jedynym lekarstwem na korektę miało być zastąpienie poważnego repertuaru, składającego się z prawdziwej komedii, dramatu i tragedii, farsą i komedią pornograficzną, usuwając w ten sposób cenne elementy z teatru przez tych, którzy potrafili interpretować taki repertuar. Skutek był taki, że przez cały sezon wystawiano wyłącznie komedie i komedie pornograficzne, które miały dar moralnego i materialnego skompromitowania sceny Teatru Narodowego w Iasi, która według tradycji była sceną najbardziej poszukiwaną i szanowaną. Sezon letni w Slănic będzie naprawdę godny podziwu, jeśli znajdą się aktorzy, którzy zagrają wybrany repertuar, z wyjątkiem oczywiście komedii buffa i komedii pornograficznych, które moim zdaniem nie mają żadnego interesu w środowisku takim jak w Slănic, gdzie jednak , przychodzi najlepszy świat i najwspanialszy smak w całym kraju”. W rezultacie redakcja ogłasza, że „kierownictwo artystyczne teatru Cazinou powierzono panu C. Ionescu, jednemu z najwybitniejszych aktorów społecznych Teatru Narodowego w Iasi”. Ogłoszono także skład zespołu z Iași, który wykona „najczęściej wybierany repertuar”, w którym wystąpią m.in. C. Ionescu, Vlad Cuzinschi, C. Penel,
C. Momuleanu, Mircea Pella, Ioan C. Dimitrescu, Verona Cuzinschi, Athena Georgescu i inni, z repertuarem składającym się z serii utworów takich jak „Răpirea Sabinei”, „O idee turbată”, „Mężczyzna z trzema żonami” ” ,,Mikroby Bukaresztu”, ,,Prefekt Ginerele Domnului”, ,,Niewierzący Tomasz”, ,,Kapitan Ramolot”, ,,Manifest studencki”, ,,Współczesne małżeństwa” itp.
* Państwowy Dragomir (1870 – 1920) ukończył studia na uniwersytecie w Jassach i był aktorem Teatru Narodowego w Jassach (1890) oraz kierownikiem sceny. Nauczyciel mimikry i deklamacji w Konserwatorium w Iasi. Profesor historii i filozofii w Państwowym Liceum w Iasi oraz w United Institutes. Publicysta i tłumacz. Zaadaptował na scenę szereg oper i zabiegał o wysokiej jakości repertuar, kładąc szczególny nacisk na wzmocnienie tradycji realistycznej w teatrze w Jassach. Jako człowiek uczciwy moralnie i etycznie, w teatrze mógł przebywać jedynie do 1919 roku, po 27 latach pracy artystycznej przechodząc na emeryturę. Ciężko chory zmarł 15 lutego 1920 roku w Jassach, nie mając jeszcze 50 lat.
Gazeta ogłasza także pierwsze medyczne wydarzenie dotyczące odkrycia działania radioaktywnego w wodach mineralnych ze Slănic. Wody radioaktywne to wody zawierające pierwiastki promieniotwórcze, które emitują promieniowanie a (alfa), b (beta), g (gamma) (rad, uran, tor). Najważniejszy jest rad, który emituje promieniowanie zwane radonem. Woda, aby była radioaktywna, musi mieć co najmniej 80 u Mach/1. Ich wygląd jest bezpośrednio powiązany z kwaśnymi skałami erupcyjnymi, granitami, piaskowcami i marglami skalnych karpackich. Wody te stosowane są w leczeniu wewnętrznym i mają dobre działanie stymulujące na gonady i przysadkę mózgową. Wskazany jest także przy otyłości, reumatyzmie, zapaleniu nerwów, nerwobólach. Woda jest również dobra na poprawę krążenia obwodowego, przy leczeniu żylaków.
Badania metodą radiograficzną, czyli odciskiem klisz fotograficznych emanacją osadów radioaktywnych, przeprowadzili dr E. Severin i prof. Uniw. Dr Dragomir M. Hurmuzescu, który podczas posiedzeń Towarzystwa Naukowego w Jassach i Bukareszcie w dniach 21 i 23 maja 1905 r. ogłosił obecność radu w źródłach mineralnych kurortu. Najtrudniejszą częścią była analiza radioaktywności wód mineralnych, czego dokonano metodą elektrometryczną, za pomocą przyrządu zwanego elektroskopem. Dragomir M. Hurmuzescu (1865 – 1954) uczęszcza na kursy Wydziału Nauk Uniwersytetu w Bukareszcie, które kończy w 1887 r. W 1890 r. wyjeżdża do Paryża i jako kierownik pracy dyplomowej uzyskuje dyplom z nauk fizycznych, będąc przyjęty do pracy w laboratorium badawczym wybitnego fizyka Gabriela Lippmana. Pod jego kierunkiem rumuński badacz odkrył dielektrynę (izolator na bazie mieszaniny siarki i parafiny, stosowany w budowie elektroskopów), dynamo wysokiego napięcia oraz elektroskop Hurmuzescu (urządzenie używane przez rodzinę Curie w 1899 r. w pierwszych eksperymentach na radu). W 1903 roku Henri Becquerel zastosował elektroskop Hurmuzescu w badaniach radioaktywności, za co otrzymał Nagrodę Nobla. W 1916 został wybrany członkiem korespondentem Akademii Rumuńskiej, a w 1937 członkiem honorowym Francuskiego Towarzystwa Elektryków. Był założycielem rumuńskiego radia. Powtarza i przeprowadza w Jassach w 1901 roku eksperymenty radiokomunikacyjne Guglielmo Marconiego, Alexandru Popova i innych z lat 1895-1901. W 1922 roku pod jego kierownictwem rozpoczęła działalność Societatea Română de Radiodifuziune (Societatea de Difuzione Radiotelefonică din România), która 1 listopada 1928 roku nadała pierwszą audycję z ogłoszeniem: Witam, witam, tu Radio Bukareszt, po czym przez Towarzystwo przemówień prezydenta Dragomira Hurmuzescu (por. https://www.phys.uaic.ro/index.php/prezentare/personalitati-facultate/dragomir-m-hurmuzescu-1865-1954/).
W tym numerze, w rubryce „W biegu”, w artykule „Sielanki Slaniców” omawiamy, jak są ze sobą powiązane, idylle są wspólną cechą uzdrowisk, miejsc idealnych do doskonalenia długotrwałych relacji: „Nie niewielu jest rodziców, którzy zabierają swoje dziewczynki do tego czy innego uzdrowiska, pocieszając się nadzieją, że uda im się dopasować do jakiegoś zamożnego młodzieńca z innych krain. Często nawet nadzieja ta wymaga znacznych poświęceń materialnych ze strony tych, którzy ją pielęgnują, poświęceń, które nierzadko prowadzą do dobrych rezultatów. „Slănicul z Mołdawii też nie jest pozbawiony idylli, wręcz przeciwnie, ich liczba jest dość znaczna w każdym sezonie”. Jak powstają te idylle? Motywację podano w następujących wersach: „Góry z wielowiekowymi jodłami, te małe poetyckie zakątki, gdzie przyroda jest wspaniała w swojej dzikości, zacienione i ukryte ścieżki – jakby specjalnie przygotowane dla zakochanych, poetycki szmer Slănic, która wije się krystalicznymi falami u podnóża gór, wszystko to razem zmienia twoją naturę, sprawia, że chcesz szukać niezdarnej duszy takiej jak ty, z którą możesz dzielić się swoimi myślami, aby ukoić swoją tęsknotę. A gdy już odnajdziesz bajkę, idylla się skończy, wszystko będzie cudownie ułożone, a skąd sam pojechałeś do Slănic, wrócisz do domu z żoną, nawet z teściową na głowie, jeśli masz szczęście, że ona żyje”.
Do najważniejszych informacji dla odwiedzających Slănic należy ta dotycząca opłat za leczenie i muzykę: ,, Zakwaterowanie w ośrodku pierwszej klasy, dla rodziny = 25 lei; Pierwsza klasa, dla jednej osoby = 15 lei; Zakwaterowanie drugiej klasy w ośrodku i w nowej wsi, dla rodziny = 15 lei; Druga klasa, dla jednej osoby = 10 lei. Opłaty za sprzątanie nie uiszczają osoby przebywające na terenie kąpieliska tylko 3 dni”. Ogłasza się także inspektorów medycznych i konsultantów łaźni Slănic: dr Ludovic Russ junior, prof. Univ. dr i główny lekarz szpitali św. Spiridon” z Iași oraz dr Gheorghe Pastia, dyrektor zakładu wodolecznictwa, dzięki czemu „odwiedzający uzdrowisko będą mieli możliwość skorzystania z konsultacji dwóch najwybitniejszych rumuńskich lekarzy”. Po raz pierwszy wspomina się tu o mianowaniu studentki medycyny dr Natalii Aronovici na stanowisko pielęgniarki w zakładzie wodolecznictwa.
I także w tym numerze zaprezentowano premierę broszury promocyjnej napisanej przez dziennikarza M. Miereanu, redaktora naczelnego Kuriera, jako dodatku do gazety: „W broszurze pt. „Informacje” dziennikarz M. . Miereanu zebrała dzięki naszym publicystom najfajniejsze artykuły, opowieści o Slănic i okolicach, fragmenty, które ukazały się w zeszłym roku w „Curierul Slănicului Mołdawia”. Broszura pana Miereanu, starannie wydana w wydawnictwie „Goldner” w Iași, zawiera oprócz najbardziej udanych klisz (tutaj w sensie fotograficznych obrazów, na) trzech epitropów Domu „Św. Spiridon'', panowie Şerban, Negruzzi i Ghika oraz jedne z najpiękniejszych widoków na Slănic”.
Ponieważ ukazało się ono także w kolejnym numerze gazety, obraz sezonu uzdrowiskowego w 1905 roku zostanie przedstawiony w kolejnym odcinku.
Tekst dostosowany i opatrzony komentarzami przez Romulusa-Dana BUSNEA
Projekt zainicjowany i realizowany przez Powiatową Służbę Publiczną ds. Promocji Turystyki i Koordynacji Działalności Ratunkowej Bacău (SPJPTCAS), przy wsparciu Centralnej Biblioteki Uniwersyteckiej „Mihai Eminescu” z Iași (BCU) i dziennika „Deşeptarea”.
Źródło: BCU Iasi; Fotostare obrazy Slănic-Mołdawia: Inż. Mihai Ceucă Collection, Bacău. Dzięki jego lordowskiej mości duża część zdjęć opublikowanych w numerach tej publikacji znalazła się także w prezentowanych odcinkach, do których dodano wiele innych.
Wzmianka: Prawa autorskie do publikacji tych tekstów przysługują SPJPTCAS Bacău, za pośrednictwem Romulusa-Dana Busnei, za zgodą BCU Iași. Zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych żaden materiał z tej serii nie może być reprodukowany w całości ani w części bez uprzedniej pisemnej zgody. (Przyjść)





